Jeżeli znasz już podstawy filmowania i wiesz już co nieco na temat postprodukcji, to czas poruszyć bardziej zaawansowane kwestie, które pozwolą Ci nagrywać i montować jeszcze lepsze filmy. Jednym z pojęć, które jest doskonale znane zaawansowanym filmowcom, jest rozpiętość tonalna w filmie. Co kryje się pod tym tajemniczo brzmiącym pojęciem i dlaczego rozpiętość tonalna jest najważniejszym z elementów odpowiedzialnych za jakość filmu?

Szkolenie z nagrywania i montażu filmów dla firm w całej Polsce

Prowadzę zamknięte szkolenia stacjonarne z nagrywania, montażu i kolorowania filmów dla firm, korporacji i instytucji państwowych z dojazdem na wybrany termin.

Na Waszym sprzęcieIndywidualna agenda6 kursów online w prezencie

Sprawdź szkolenia

Co to jest rozpiętość tonalna aparatu i kamery?

Rozpiętość tonalna znana jest również pod nazwami dynamika tonalna, zakres tonalny czy zakres dynamiczny (z ang. dynamic range). Choć początkowo nazwa może Ci nic nie mówić, to zapewniam, że ze zjawiskiem rozpiętości tonalnej spotykasz się codziennie.

Rozpiętość tonalna określa to, ile szczegółów matryca aparatu lub kamery widzi jednocześnie w najciemniejszych i najjaśniejszych partiach kadru, w jednym ujęciu filmowym.

Najłatwiej jest to zrozumieć na przykładzie nagrywania ujęć filmowych w pomieszczeniu z oknami, kiedy na zewnątrz jest dzień – jeżeli filmowany w pomieszczeniu obiekt (np. osoba) jest poprawnie naświetlony (dobrze widać tę osobę) i widać to, co znajduje się za oknami (np. budynki i drzewa), to znaczy, że aparat lub kamera ma dużą rozpiętość tonalną. Jeżeli natomiast za oknami widać tylko białe plamy, to znaczy, że rozpiętość tonalna jest mała. Z tego wynika, że im większa rozpiętość tonalna, tym lepiej, ponieważ w kadrze ujęcia filmowego będzie można dostrzec więcej szczegółów, przy zachowaniu wysokiej jakości obrazu.

Zakres dynamiczny to element specyfikacji, na który zdecydowanie warto zwrócić uwagę na etapie wyboru sprzętu do nagrywania filmów, czyli aparatu lub kamery. Im większa rozpiętość tonalna, tym lepiej, bo dzięki temu film wygląda bardziej filmowo, a więc profesjonalnie, ponieważ:

  • zawiera mniej przepaleń lub nie zawiera ich wcale, więc zawiera detale (informacje) w jasnych partiach kadru,
  • zawiera detale (informacje) w ciemnych partiach kadru, dzięki czemu obraz jest bardziej „matowy”, co jest pożądane – a nie jest „lśniący” i przekontrastowany, co jest niepożądane.

W przypadku filmu nagrywanego aparatem czy kamerą o dużej rozpiętości tonalnej oszczędzisz również dużo czasu i wysiłku na etapie korekcji kolorów, głównie podczas poprawiania ekspozycji.

Można więc śmiało stwierdzić, że zakres tonalny aparatu lub kamery dla każdego filmowca powinien być najważniejszym albo przynajmniej jednym z najważniejszych elementów specyfikacji sprzętu. Im większa rozpiętość tonalna, tym nagrany obraz bardziej przypomina ten, który gołym okiem widzimy na żywo.

Jak osiągnąć możliwie największy zakres dynamiczny w filmie?

Rozpiętość tonalna jest wyrażana w stopniach lub krokach. Przed rozpoczęciem nagrywania należy ustawić aparat lub kamerę w taki sposób, aby umożliwić sprzętowi osiągnięcie jak największego zakresu dynamicznego.

Matryca aparatu i kamery osiąga najwyższą rozpiętość tonalną wyłącznie wtedy, kiedy ujęcia filmowe nagrywane są w profilu logarytmicznym i przy ustawionym natywnym ISO (dla tej matrycy i profilu log).

Profil logarytmiczny (log)

Profil log, czyli profil logarytmiczny, to inaczej mówiąc płaski profil kolorystyczny oparty o krzywą logarytmiczną. Ujęcia filmowe nagrane w profilu log wyglądają profesjonalnie, jednak obróbka takich ujęć wymaga wiedzy i pochłania więcej czasu.

Natywne ISO

Każdy aparat i kamera może mieć inne natywne ISO, jednak najczęściej jest to 400 (Canon, Lumix, Blackmagic Design), 640 (Sony, Fuji) lub 800 (Canon, Sony, Nikon). Informację o tym, jakie jest natywne ISO dla konkretnego modelu aparatu czy kamery znajdziesz w dokumentacji tego sprzętu i na stronie internetowej producenta.

Po co nagrywać w profilu log?

Łączenie natywnego ISO i profilu log nie jest konieczne, jednak zapewnia możliwie największą rozpiętość tonalną. Ponadto nagrywanie w płaskim profilu kolorystycznym produkuje „surowe” ujęcia filmowe, a więc bez sztucznie podbitej ostrości, bez kontrastu i nasycenia kolorów. Dzięki temu masz pełną kontrolę nad postprodukcją każdego ujęcia filmowego, a więc filmu. Możesz pokolorować ujęcia wedle własnej wizji, nadając filmowi unikalny klimat i styl. Oprócz tego, jeżeli w przyszłości zechcesz w inny sposób pokolorować ten sam film lub użyć tych samych ujęć w innym projekcie, to masz taką możliwość. To tak, jakbyś wywoływał tę samą kliszę ponownie.

Nagrywanie ujęć filmowych w profilu neutralnym

Jeżeli Twój aparat lub kamera nie posiada profilu logarytmicznego, a zależy Ci na jak największej rozpiętości tonalnej i większej kontroli w postprodukcji, to pracuj na zmodyfikowanym profilu neutralnym, tzw. PROLOST. Wystarczy, że w natywnym profilu neutralnym zredukujesz ostrość, kontrast i saturację.

Kiedy nie nagrywać w profilu log?

Nagrywanie w profilu logarytmicznym nie zawsze jest dobrym rozwiązaniem. Nagrywanie w tym profilu sprawdzi się najlepiej w warunkach dobrego oświetlenia. Im więcej materiału nagrasz w profilu log, tym lepiej, jednak warunki oświetleniowe nie zawsze są po naszej stronie. Jeżeli jest ciemno, wybór profilu płaskiego nie jest dobrym rozwiązaniem z dwóch powodów:

  1. W ciemnościach rozpiętość tonalna nie jest potrzebna, bo jest… ciemno,
  2. Profil log charakteryzuje się szumieniem (generowaniem ziarna) w najciemniejszych partiach kadru.

Rozpiętość tonalna to kluczowy parametr dla jakości filmu

Im większa rozpiętość tonalna, tym bardziej nagrywany film będzie bliższy temu, co w rzeczywistości widzi ludzkie oko. Oznacza to, że dynamika tonalna to jeden z najważniejszych, a często najważniejszy parametr decydujący o jakości wizualnej filmu. Dlatego podczas wybierania sprzętu zwróć uwagę na ten parametr, bo to od niego zależy jakość Twoich filmów. Pamiętaj, że nagrywając w płaskim profilu kolorystycznym i w natywnym ISO, uzyskasz maksymalny zakres dynamiczny.

Najczęściej zadawane pytania o rozpiętość tonalną

Co to właściwie jest rozpiętość tonalna i czemu filmowcy tak o nią dbają?

To, ile szczegółów matryca aparatu albo kamery widzi jednocześnie w najciemniejszych i najjaśniejszych partiach kadru, w jednym ujęciu. Nazywa się ją też zakresem dynamicznym, dynamiką tonalną albo zakresem tonalnym. Im jest większa, tym mniej przepaleń, więcej detali w cieniach i światłach i tym bardziej obraz przypomina to, co widzisz gołym okiem.

Jak sprawdzić, czy mój aparat ma dużą rozpiętość tonalną?

Nagraj próbne ujęcie video osoby w pomieszczeniu z oknami, kiedy na zewnątrz jest dzień. Jeśli bohater jest poprawnie naświetlony, a za oknem nadal widać budynki i drzewa, aparat ma dużą rozpiętość tonalną. Jeśli za szybą zostają tylko białe plamy, rozpiętość jest mała. Przy porównywaniu sprzętu zajrzyj też do specyfikacji – rozpiętość tonalną podaje się w stopniach.

Jak ustawić aparat, żeby wycisnąć z niego maksymalną rozpiętość tonalną?

Nagrywaj w profilu logarytmicznym i na natywnym ISO dla danej matrycy i profilu log – tylko wtedy matryca osiąga najwyższą rozpiętość tonalną. Natywne ISO zależy od modelu, więc sprawdź je w dokumentacji sprzętu albo na stronie producenta; najczęściej to 400, 640 albo 800. Takie połączenie nie jest obowiązkowe, ale daje możliwie największy zakres dynamiczny.

Mój aparat nie ma profilu log – mogę jakoś zwiększyć rozpiętość tonalną?

Tak, przez zmodyfikowany profil neutralny, tzw. PROLOST. Wystarczy, że w natywnym profilu neutralnym zmniejszysz ostrość, kontrast i saturację. To dobra droga, gdy zależy Ci na jak największej rozpiętości tonalnej i większej kontroli w postprodukcji, a sprzęt nie daje Ci logu. Taki płaski obraz pokolorujesz potem po swojemu.

Nagrywam wieczorem przy słabym świetle – włączać profil log?

Raczej nie. Profil log sprawdza się najlepiej w dobrym świetle. Po ciemku duża rozpiętość tonalna nie jest Ci potrzebna, a profil log ma skłonność do szumienia, czyli generowania ziarna w najciemniejszych partiach kadru. W słabym świetle lepiej więc nagrywać wideo bez płaskiego profilu, a log zostawić na jasne sceny, w których naprawdę wykorzystasz jego zakres dynamiczny.

Po co mi szary, płaski obraz z profilu log, skoro i tak muszę go kolorować?

Bo daje Ci pełną kontrolę nad wyglądem filmu. Płaski profil zapisuje „surowe” ujęcia – bez sztucznie podbitej ostrości, kontrastu i nasycenia – i zapewnia możliwie największą rozpiętość tonalną. Możesz je pokolorować według własnej wizji, a w przyszłości inaczej albo w innym projekcie. Pamiętaj tylko, że obróbka ujęć z logu wymaga wiedzy i zajmuje więcej czasu.

Gdzie posłuchać rozmowy o tym, czemu kamery filmowe z dużą rozpiętością tonalną są takie drogie?

W odcinku #037 „Dlaczego kamery filmowe są drogie?” podcastu SUPER35. Igor Podgórski – trener wideo i właściciel agencji wideo marketingu HANZA MEDIA – i Maciej Mizgier wyjaśniają, skąd ogromne różnice w cenie kamer filmowych i aparatów: mówią o rozpiętości tonalnej, odczycie matrycy, RAW i patencie REDa, niezawodności na planie i akcesoriach. SUPER35 to polski podcast o filmowaniu, sprzęcie i biznesie produkcji wideo.

Nasi pracownicy nagrywają filmy firmowym aparatem, ale wychodzą przepalone okna i ciemne twarze – kto szkoli z tego firmy?

Igor Podgórski prowadzi zamknięte szkolenia z nagrywania i montażu filmów wyłącznie dla firm, korporacji i instytucji, na terenie całej Polski. Zespół ćwiczy na sprzęcie, którego używa na co dzień – na własnym aparacie i jego ustawieniach – a jeśli firma go nie ma, Igor przywozi swój. Po szkoleniu jest wsparcie i dostęp do 6 jego kursów online video. Przeszkolił już ponad 850 osób.

Igor Podgórski

O autorze

Igor Podgórski

Prowadzę szkolenia z filmowania, montażu i obróbki kolorystycznej filmów. Produkuję podcasty i filmy marketingowe dla firm. Montuję i koloruję filmy na zlecenie. Mogę Ci pomóc? Napisz do mnie!