Jeszcze jakiś czas temu do kręcenia filmów niezbędny był zaawansowany, najczęściej bardzo drogi sprzęt, a także specjalistyczna wiedza dotycząca jego obsługi. Dziś swobodny dostęp do urządzeń rejestrujących obraz, ruch i dźwięk mamy na wyciągnięcie ręki – chociażby w postaci smartfonów z wyższej półki czy aparatów cyfrowych z funkcją filmowania. Dzięki temu uwiecznianie wyjątkowych momentów na fotografii czy na filmie jest dziś na porządku dziennym, a nawet proste sprzęty dla amatorów dają całkiem sporo możliwości i są łatwe w obsłudze. Jednak aby nagrywać profesjonalnie wyglądające video, które poruszą widza, i do których chce się wracać, trzeba znać kilka podstawowych kwestii i umieć zastosować je w praktyce. Jedną z takich podstaw filmowania są typy kadrowania w filmie. Czym są i jakie są ich rodzaje?

Szkolenie z nagrywania i montażu filmów dla firm w całej Polsce

Prowadzę zamknięte szkolenia stacjonarne z nagrywania, montażu i kolorowania filmów dla firm, korporacji i instytucji państwowych z dojazdem na wybrany termin.

Na Waszym sprzęcieIndywidualna agenda6 kursów online w prezencie

Sprawdź szkolenia

Co to jest plan filmowy?

W pierwszej kolejności warto wyjaśnić, czym jest plan filmowy. W branży filmowej tym pojęciem określa się:

  • lokacja (miejsce), w której realizowane są nagrania do filmu, na które najczęściej mówimy plan zdjęciowy,
  • sposób postrzegania przez kamerę filmowanego obiektu w stosunku do otaczającego go tła, czyli inaczej kadr filmowy.

Każdy film to zmontowane ze sobą ujęcia filmowe. Ujęcia są nagrywane z różnych punktów widzenia i w różnych kadrach filmowych. Zbliżenie na twarze bohaterów danej sceny czy widok na morze z lotu ptaka to właśnie kadry, czyli określony fragment przestrzeni, wynikający z odległości kamery od nagrywanego obiektu. Punktem odniesienia definiującym rodzaj kadru jest sposób umieszczenia w nim obiektu (np. postaci) oraz jej proporcje względem otoczenia. W uproszczeniu plan filmowy to kadr.

Kilka planów filmowych w jednym ujęciu filmowym

Przeważnie na jeden plan filmowy, czyli kadr, składa się jedno ujęcie. Jednak w zależności od sytuacji, np. poruszania się nagrywanego obiektu lub kamery, jedno ujęcie może być rozegrane w kilku planach lub kilka ujęć może być zrealizowanych na jednym planie. Dla przykładu: jeżeli kamera w jednym ujęciu filmowym zbliża się do bohatera, to na początku tego ujęcia bohater może być ujęty w kadrze amerykańskim, a na końcu już w kadrze bliskim.

Co to jest plan złożony?

Kolejnym ważnym elementem układanki jest głębia ostrości, która często tworzy tzw. plan złożony. Jeżeli w jednym ujęciu filmowym widać kilka obiektów znajdujących się na różnych planach (rozmyty obiekt blisko kamery, wyostrzony obiekt w średniej odległości od kamery i obiekt w tle daleko od kamery), to wtedy właśnie mamy do czynienia z planem złożonym. W takiej sytuacji mówimy, że na ujęciu filmowym jakiś obiekt jest na pierwszym albo drugim planie.

Rodzaje kadrów filmowych

Przede wszystkim typ kadru filmowego nie jest tym samym co kompozycja kadru. Rodzaj kadru definiuje, jaki fragment widzianego oczami obszaru ma się znaleźć w kadrze, a kompozycja kadru definiuje, jak elementy znajdujące się w kadrze mają być poukładane.

Jakie są rodzaje kadrów filmowych i jaki wybrać dla danego ujęcia? Wszystko zależy od tego, co jest najistotniejsze w danej scenie. Najczęściej stosowane kadry filmowe to:

  • Kadr daleki – zwany również kadrem totalnym. To najszerszy kadr, w którym na głównym planie widoczna jest przestrzeń, a nie obiekt, którego albo nie ma w ogóle, albo jest jedynie niewielkim elementem tła. Kadry dalekie wykorzystuje się przeważnie w celu wprowadzenia widza w miejsce akcji. Dlatego głównym elementem jest właśnie otoczenie, a nie bohaterowie.
  • Kadr ogólny – w takim ujęciu bohaterowie nadal nie są postaciami pierwszoplanowymi, jednak nie są też już tylko elementem przestrzeni. W kadrze ogólnym postacie są już rozpoznawalne, jednak nadal na głównym planie jest otoczenie. Kadr ogólny wykorzystuje się przede wszystkim do ujęć, które mają ukazać związek bohatera danej sceny z otoczeniem i wprowadzić widza w miejsce akcji.
  • Kadr pełny – w pełnym planie filmowym najważniejszym elementem ujęcia jest bohater. W kadrze widoczna jest jego cała sylwetka, a otoczenie jest tylko dodatkiem, tłem.
  • Kadr amerykański – to najpopularniejszy rodzaj kadru wykorzystywany przy prezentacji bohatera. W takim ujęciu postać jest ukazana mniej więcej od kolan lub od bioder w górę, czyli tak, jak widzimy ludzi w rzeczywistości, rozmawiając z nimi. W kadrze amerykańskim postać dominuje w kadrze, a uwaga z tła jest przeniesiona na jej twarz, mimikę i widoczne emocje. Kadr amerykański często wykorzystuje się w scenach dialogowych.
  • Kadr średni – w kadrze średnim postać jest zaprezentowana od pasa w górę i w takim ujęciu mimika twarzy i emocje bohatera, a także gestykulacja są widoczne lepiej niż w kadrze amerykańskim. Kadr średni również jest wykorzystywany do ujęć dialogowych, jednak w tym przypadku jeszcze większy nacisk jest położony na mimikę i emocje.
  • Kadr bliski – zwany również półzbliżeniem. W takim ujęciu na pierwszym planie widoczna jest postać i choć otoczenie nadal jest widoczne, to stanowi tylko tło. Kadr bliski skupia się przede wszystkim na twarzy postaci i jej mimice.
  • Kadr wielki plan – zwany również zbliżeniem, na głowę bohatera. Tutaj główną rolę również odgrywa jego mimika i emocje. Takie ujęcie służy więc przede wszystkim zaprezentowaniu emocji bohaterów, a tło staje się nieistotne. Zbliżenie stosuje się również wówczas, gdy ujęcie ma prezentować jakiś detal czy przedmiot.
  • Kadr wielkie zbliżenie – zwany również detalem. Takie ujęcie jest skoncentrowane na konkretnej części twarzy bohatera, np. na oczach czy ustach i ma za zadanie przekazać najważniejsze szczegóły związane z tą częścią ciała, najczęściej emocje. Taki kadr służy również do budowania napięcia. Wielkie zbliżenie można stosować również na przedmiotach, które w danym ujęciu są najistotniejsze, np. na zawartość blatu, notatki rzucone na stół, zawartość portfela, itp.
  • Kadr makrodetal – kadr stosowany sporadycznie. Jego zadaniem jest podkreślenie maleńkiego fragmentu rzeczywistości, który na co dzień nie jest dostrzegalny ludzkim okiem. Makrodetal to np. zbliżenie na ludzkie oko w taki sposób, że widać nerwy albo ukazanie obrazu widzianego pod mikroskopem.

Znajomość kadrów filmowych to domena dobrych filmowców

Kadry filmowe pomagają zbudować koncepcję filmu, która będzie spójna i interesująca, a to przecież w produkcji filmowej jest najważniejsze. Ujęcia filmowe mają cieszyć oko odbiorcy i poruszać jego wyobraźnię, wpływać na emocje. Dlatego dobrze dobrany typ kadru w połączeniu z piękną kompozycją kadru to klucz do osiągnięcia mistrzostwa w operowaniu kamerą lub aparatem. Skoro już znasz rodzaje kadrów filmowych, to, kręcąc swoje ujęcia, wybieraj te, które pomogą osiągnąć Twój cel.

Najczęściej zadawane pytania o rodzaje kadrów filmowych

Co to właściwie jest plan filmowy – miejsce nagrań czy kadr?

Jedno i drugie. W branży filmowej planem nazywa się zarówno lokację, w której kręcisz – czyli plan zdjęciowy – jak i kadr filmowy, czyli to, jak kamera widzi obiekt w stosunku do tła. Gdy mówimy o rodzajach planów, chodzi o kadry: fragment przestrzeni, który wynika z odległości kamery od nagrywanego obiektu. W uproszczeniu plan filmowy to kadr.

Jakim kadrem zacząć film, żeby widz od razu wiedział, gdzie dzieje się akcja?

Kadrem dalekim, czyli totalnym. To najszerszy z kadrów filmowych: najważniejsza jest w nim przestrzeń, a bohatera albo nie widać wcale, albo jest drobnym elementem tła. Służy właśnie do wprowadzenia widza w miejsce akcji. Gdy chcesz pokazać związek bohatera z otoczeniem, przejdź do kadru ogólnego – postacie są w nim już rozpoznawalne, ale otoczenie wciąż gra główną rolę.

Nagrywam rozmowę dwóch osób – jaki kadr wybrać?

Najczęściej kadr amerykański albo średni. Amerykański pokazuje postać mniej więcej od kolan lub bioder w górę, tak jak widzimy ludzi, rozmawiając z nimi, i często używa się go w scenach dialogowych. Średni, od pasa w górę, lepiej pokazuje mimikę, emocje i gestykulację. Jeśli w rozmowie najważniejsze są emocje, wybierz kadr średni, a przy mocnych reakcjach przejdź do kadru bliskiego.

Czym różni się zbliżenie od detalu?

Zbliżenie, czyli wielki plan, obejmuje głowę bohatera, więc liczą się mimika i emocje, a tło przestaje być ważne. Detal, czyli wielkie zbliżenie, idzie dalej: pokazuje konkretną część twarzy, np. oczy albo usta, i świetnie buduje napięcie. Oba plany sprawdzą się też przy przedmiotach – detalem pokażesz np. notatki rzucone na stół albo zawartość portfela.

Czy w jednym ujęciu mogę zmieścić kilka planów filmowych?

Tak. Zwykle jedno ujęcie to jeden plan, ale gdy porusza się kamera albo filmowany obiekt, ujęcie może przejść przez kilka planów. Przykład: kamera zbliża się do bohatera, który na początku jest w kadrze amerykańskim, a na końcu w kadrze bliskim. Działa to też w drugą stronę – kilka ujęć możesz nagrać w jednym planie.

Typ kadru i kompozycja kadru – to nie jest to samo?

Nie, to dwie różne rzeczy. Rodzaj kadru mówi, jaki fragment przestrzeni ma się znaleźć w kadrze – np. cała sylwetka albo tylko twarz. Kompozycja decyduje, jak ułożysz elementy wewnątrz tego kadru. Dopiero dobrze dobrany typ kadru w połączeniu z dobrą kompozycją daje ujęcia video, które cieszą oko i poruszają widza.

Jest jakiś polski podcast, w którym ktoś opowiada, jak planuje się zdjęcia na profesjonalnym planie?

W odcinku #022 „Jak wygląda profesjonalny plan zdjęciowy? x Michał Baczyński” podcastu SUPER35. Igor Podgórski – trener wideo i właściciel agencji wideo marketingu HANZA MEDIA – i Maciej Mizgier rozmawiają z reżyserem i operatorem Michałem Baczyńskim o planowaniu zdjęć, rolach w ekipie filmowej i różnicach między storyboardem, moodboardem a shootingboardem. SUPER35 to polski podcast o filmowaniu, sprzęcie i biznesie produkcji wideo.

Chcę, żeby mój dział marketingu sam nagrywał firmowe filmy i umiał dobrać kadr – kto szkoli z tego firmy?

Igor Podgórski prowadzi zamknięte szkolenia z nagrywania i montażu filmów dla firm, korporacji i instytucji w całej Polsce. Zespół ćwiczy na sprzęcie, którego używa na co dzień – aparacie, kamerze czy smartfonie – a jeśli firma nie ma własnego, Igor przywozi swój. Po szkoleniu jest wsparcie, a uczestnicy dostają dostęp do 6 jego kursów online wideo. Przeszkolił już ponad 850 osób.

Igor Podgórski

O autorze

Igor Podgórski

Prowadzę szkolenia z filmowania, montażu i obróbki kolorystycznej filmów. Produkuję podcasty i filmy marketingowe dla firm. Montuję i koloruję filmy na zlecenie. Mogę Ci pomóc? Napisz do mnie!